30 sierpnia 1980 roku w świetlicy Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego podpisano porozumienie pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym a przedstawicielami władz PRL. Następnego dnia podobny dokument podpisano w Gdańsku.
Początek strajków
Strajk w Szczecinie rozpoczął się 18 sierpnia w Stoczni Remontowej „Parnica” (cztery dni po rozpoczęciu strajków w Gdańsku). Do protestu przyłączyli się pracownicy Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego i „Gryfii”. Z czasem do strajku dołączyły kolejne przedsiębiorstwa. 19 sierpnia w Szczecinie stanęła komunikacja miejska. W końcu powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, którego przewodniczącym został Marian Jurczyk, a jego zastępcami zostali Kazimierz Fischbein i Marian Juszczuk.
Robotnicy przygotowali listę postulatów i początkowo obejmowała ona 36 żądań. Obok postulatów ekonomicznych i socjalnych znalazło się żądanie utworzenia niezależnych od władz związków zawodowych.
Rozszerzający się protest zmusił władze PRL do rozpoczęcia negocjacji, dlatego do Szczecina przyjechała komisja rządowa kierowana przez wicepremiera Kazimierza Barcikowskiego. Rozmowy prowadzono z przedstawicielami około 60 komitetów strajkowych, a negocjacje trwały do nocy z 29 na 30 sierpnia. W tym czasie strajk obejmował już ponad 200 zakładów pracy. Mimo nacisków władz MKS zachował kontrolę nad protestem.
Porozumienie
30 sierpnia o godzinie 8.00 podpisano „Protokół ustaleń w sprawie wniosków i postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z Komisją Rządową w Szczecinie”. Ze strony MKS dokument podpisali Marian Jurczyk, Kazimierz Fischbein i Marian Juszczuk a komisję rządową reprezentowali Kazimierz Barcikowski, Andrzej Żabiński i Janusz Brych.
Najważniejszy był pierwszy punkt dokumentu. Władze zgodziły się na możliwość tworzenia „samorządnych Związków Zawodowych”. Zakładano przeprowadzenie powszechnych, bezpośrednich i tajnych wyborów władz związkowych oraz przygotowanie odpowiednich przepisów i statutów. W dokumencie znalazło się jednak również zastrzeżenie, że nowe związki zawodowe będą miały „socjalistyczny charakter” i będą działać zgodnie z konstytucją PRL.
Porozumienie regulowało także kwestie gospodarcze. Rząd zobowiązał się między innymi do opracowania programu poprawy zaopatrzenia rynku w artykuły żywnościowe. Strajkujący zgodzili się natomiast na zakończenie protestu.
31 sierpnia 1980 roku z kolei podpisano porozumienie z władzami w Stoczni Gdańskiej, gdzie na czele Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego stał Lech Wałęsa. Następne porozumienia zawarto 3 września w Jastrzębiu-Zdroju oraz 11 września w Hucie Katowice.
Porozumienia sierpniowe miały ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju wydarzeń w Polsce. Zgoda władz PRL na tworzenie niezależnych i samorządnych związków zawodowych oznaczała przełamanie jednej z podstawowych zasad systemu komunistycznego. W kolejnych tygodniach powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Wydarzenia sierpnia 1980 roku rozpoczęły proces przemian (wstrzymany na kilka lat w wyniku stanu wojennego o czym pisałem tu).
Informacje czerpałem z: https://dzieje.pl/aktualnosci/porozumienie-szczecinskie i https://www.senat.gov.pl/aktualnoscilista/art%2C14964%2C42-rocznica-podpisania-porozumienia-szczecinskiego.html
Zdjęcie: PAP/CAF/J. Undro